Obiekty przyrodnicze

Na terenie gminy zlokalizowany jest Rezerwat Przyrody Sufraganiec o powierzchni 17,31 ha jak i również Rezerwat Kamienne Kręgi – Uważa się, że w VII-VIII wieku mieścił się tu pogański ośrodek kultowy, natomiast w wieku X funkcjonowała wczesnośredniowieczna osada-grodzisko. Znajdziemy tu także wspaniałe odsłonięcia geologiczne i wiele użytków ekologicznych.

Wszystkie informacje dzięki: Urząd Gminy Miedziana Góra

Położenie: grunty wchodzące w skład Obrębu Kielce, ok. 0,5 km na wschód od miejscowości Bugaj; na skraju lasu i łąki, na prawo od drogi Kostomłoty – Strawczyn.

Powierzchnia użytku: – 5,18 ha.
Grunt – działka nr 107/2844, administrowany jest przez Lasy Państwowe Nadleśnictwo Kielce, a jego właścicielem jest Skarb Państwa

Jest to obszar stale podmokły stanowiący torfowisko o charakterze przejściowym. Występują tu fitocenozy rzadkich zespołów. Dominującym jest zespół przygiełki białej (Rhynchosporetum albae) oraz zbiorowiska szuwarowe z udziałem trzciny pospolitej (Phragmites australis) pałki szerokokolistnej (Typha latifolia) i pałki wąskolistnej (Typha angustifolia), jeżogłówki gałęzistej (Sparganium ramosum) i inne. Największą powierzchnię zajmują tutaj zbiorowiska należące do grupy torfowisk przejściowych rzadziej wysokich.

Występują tutaj ponadto bardzo cenne gatunki roślin naczyniowych: rosiczka długolistna (Drosera rotundifolia), przygiełka biała (Rhynchospora alba), bagno zwyczajne (Ledum Palustre), modrzewnica północna (Andromeda poligolia), grązel żółty (Nuphar leteum), pływacz zwyczajny (Utricularia vulgaris), gnidosz rozesłany (Pedicularis sylvatica), storczyk plamisty (Dactylorhiza maculata), kruszczyk błotny (Epipactis palustris) i turzyca Dawalla (Carex dawalliana).

Na szczególną uwagę zasługuje obecność niezwykle rzadkiego gatunku rosiczki długolistnej. Takson ten podlega całkowitej ochronie gatunkowej i znalazł się na liście ginących i zagrożonych gatunków roślin naczyniowych w Polsce. Jest to jednocześnie najbogatsze stanowisko tego gatunku w Górach Świętokrzyskich

Rezerwat znajduje się w odległości ok 5 km na północ od centrum Kielc na zboczach doliny Sufragańca, w pobliżu linii kolejowej Kielce – Warszawa. Administracyjnie podlega pod leśnictwo Gruchawka. Jego łączna powierzchnia wynosi 17,31 ha

Rezerwat obejmuje fragment doliny oraz przyległych terenów. Jego podłoże budują skały dewonu przykryte płatem osadów zwietrzelinowych i lodowcowych (gliny, piaski), a w dolinie również piasków rzecznych. Obszar porośnięty jest lasem, który tworzą drzewostany naturalne.

Rezerwat „Sufraganiec” posiada wysokie walory turystyczne, a także jest obiektem bardzo cennym pod względem naukowo – dydaktycznym. Można tu wyróżnić szereg zbiorowisk fitosocjologicznych, tj.: podzespół buczyny podgórskiej (Fagetum Carpaticum collinum), zespół jedliny wyżynnej (Qerco-Abietetum), zespół lęgu olszowo-jesionowego (Circaeo-Alnetum) występujący wzdłuż strumienia i podzespół boru mieszanego wilgotnego (Pino-Quercetum moliniosum ). Pod względem typologicznym odpowiadają one siedliskom lasu świeżego, lasu mieszanego wilgotnego i olszu jesionowego (T. Moskwa, 1999).

Las

Rezerwat leży na rozległym wzgórzu o nazwie Góra Grodowa (399m n.p.m)wchodzących w skład wzniesień Pasma Tumlińskiego. Sąsiadujące z czynnym kamieniołomem „Tumlin-Gród”.

Największym bogactwem i atrakcją rezerwatu są naturalne wschodnie geologiczne dolnotriasowych piaskowców oraz ich sztuczne odsłonięcia w starych wyrobiskach i w ścianach czynnego kamieniołomu.Piaskowce charakteryzują się ogromnym bogactwem struktur sedymentacyjnych oraz ciekawą czerwono brunatną barwą.

Cały obszar rezerwatu porasta las sosnowy z domieszką dębu. Sporadycznie występuje także brzoza, jodła, klon oraz świerk. Wiele drzewostanów określa się na 40 do 70 lat.

Rozległy widok roztaczający się ze szczytu Góry Grodowej był zapewne przyczyną ulokowania tu w przeszłości lokalnego centrum kultu religijnego. Potwierdziły to badania archeologiczne przeprowadzone tu w latach 1958-1960. Trzy współśrodkowe kręgi kamienno-ziemne o zarysie eliptycznym otaczały powierzchnię ok 1500 m2.

Uważa się, że w VII-VIII wieku mieścił się tu pogański ośrodek kultowy, natomiast w wieku X funkcjonowała wczesnośredniowieczna osada-grodzisko.

Rezerwat w rejestrze Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody wpisany jest pod nr 51.

Jedno z najciekawszych i najcenniejszych w gminie odsłonięć geologicznych – „Piekło”, znajduje się w części grzbietowej góry Kamień, na zachód od jej szczytu. To naturalne wychodnie skalne piaskowca kwarcytowego z dolnego dewony o brunatnym zabarwieniu, które nadają mu tlenki żelaza powlekające spękania skał.

Występujące tu ciekawe formy skalne, tworzą stromą skarpę opadającą w kierunku południowym, o długości 15 m i wysokości 6-7 m. Budujące ją piaskowce kwarcytowe są biało-jasnoszare, bardzo zwięzłe, zlewne, nieuławicone i silnie spękane w różnych kierunkach (Z. Alexandrowicz, M. Drzał, S. Kozłowski, 1975).

Powierzchnia ścianek skalnych jest bardzo nierówna, jej morfologia determinowana jest spękaniem skał. Góra Kamień jest swoistym ewenementem geologicznym w ciągu wzgórz Tumlińskich, gdyż w przeciwności do zbudowanych z czerwonych piaskowców triasowych wzniesień Ciosowej, Wykieńskiej czy Grodowej, położona jest na wychodniach skał dewońskich.

Analogicznie „piekło skalne” będące przykładem wietrzenia, spotkać można na Kamieniu Michniowskim i na Bukowej Górze (A. Rembalski, T. Węgrowski, 1993). W okolicach wychodni skalnej spotkać można stanowiska bluszcza pospolitego (Headera Helix) – rośliny objętej ścisłą ochroną gatunkową podczas kwitnienia.

Urwisko skalne „Piekło” jest pomnikiem przyrody nieożywionej wpisanym do rejestru 28 października 1954 r. pod Nr rej. 34.

Urząd Gminy Miedziana Góra

Obiekt położony jest we wsi Miedziana Góra, bezpośrednio na południe od szosy Kielce – Łódź, naprzeciw tzw. góry Kaplicznej, na zapleczu prywatnych zabudowań gospodarskich.

Celem ochrony jest w tym przypadku zabezpieczenie pozostałości dwóch głównych szybów, jednej z najbardziej znanych kopalni kruszcowych w regionie, kopali rud miedzi i żelaza – „Zygmunt” (Karta Ewidencyjna nr 194 – Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa w Urzędzie Wojewódzkim w Kielcach). Pomnik przyrody stanowią dwa zapadliskowe leje o średnicy 16 i 12 m, znajdujące się na obszarze o długości 200 m i szerokości ok. 80 – 100 m. Otoczone są one hałdami usypiskowymi o spłaszczonych górnych powierzchniach i stromych zboczach.

Większe, północne zapadlisko to pozostałość szybu „Stanisław” – głównego szybu kopalni „Zygmunt” (zał. 9, 10). Mniejszy, południowy lej, to pozostałość tzw. szybu „II Austriackiego”, wykonanego podczas I wojny światowej.

W najbliższej okolicy szybów znajdują się również pozostałości działającego tam niegdyś tartaku oraz bunkrów, w których magazynowany był materiał wybuchowy (informacja ustna – Witold Ludwinek).

Obiekt ten wpisany jest do rejestru wojewódzkiego pod nr 194.

Pomimo wprowadzonych zakazów, aktualny stan obiektu wskazuje na duże zaniedbanie tego pomnika przyrody nieożywionej. W tym przypadku konieczne jest poddanie go pracom konserwatorskim i ochronnym.

Rys historyczny

Od końca XVI w., w rejonie Miedzianej Góry istniało kilka szybowych kopali rud miedzi. Dokładna data powstania najbardziej znanej kopalni – „Zygmunt”, jest niestety nieznana. Szacuje się, iż główny jej szyb = „Stanisław”, pochodzi prawdopodobnie sprzed XVII w.

Eksploatacji podlegały tu rudy miedzi i żelaza oraz wzbogacone wietrzeniowo partie okruszcowanego pierwotnie siarczkami, pakietu iłów (Karta Ewidencyjna nr 194 – Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa w Urzędzie Wojewódzkim w Kielcach). Z wydobytej tu miedzi, w 1593 r. wykonano pokrycie dachów na Wawelu, a w XVIII w. bito z niej monety.

Kopalnia „Zygmunt” czynna była do 1829 r., eksploatację wznowiono w latach 1915 – 1918. Ostatecznie została ona zamknięta w 1923 r.

Góra CiosowaObiekt usytuowany jest na terenie nieczynnego kamieniołomu „Ciosowa”, na południowym stoku wzgórza przy wsi Ciosowa.

Ochroną objęta jest ściana skalna o wysokości do 20 m i długości ok. 70 m (Karta Ewidencyjna nr 193 – Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa w Urzędzie Wojewódzkim w Kielcach). Odsłonięcie prezentuje wielkoskalowe warstwowanie przekątne dolnotrasowych czerwonych piaskowców, które wraz z innymi interesującymi strukturami sedymentacyjnymi dokumentuje eoliczną genezę osadu. Występują tu także struktury wskazujące na panujące w czasie tworzenia osadu, środowisko wodne: zmarszczki prądowe (riplemarki), szczeliny powstałe w wyniku wysychania oraz zwitki błotne (R. Gradziński, J. Gągol, A. Ślączka, 1979).

Odsłonięcie geologiczne wpisane jest do rejestru wojewózkiego pod nr 193.

Rys historyczny

Początki eksploatacji w kamieniołomie „Ciosowa” sięgają prawdopodobnie wczesnego średniowiecza (A. Ślączka, P. Roniewicz, 1971).

Złoże w Ciosowej położone było pierwotnie w królewszczyznach, następnie przeszło na rzecz prywatnych właścicieli. Podczas II wojny światowej kamieniołom stał nieczynny. Po zakończeniu wojny do eksploatacji przystąpił Stanisław Niebudek prowadzący roboty do roku 1950. Następnie kamieniołom przejęła w marcu 1951 r. Spółdzielnia Pracy „Skała”, a w 1970 r. Spółdzielnia Pracy „Kopaliny Mineralne”. Eksploatację piaskowca tumlińskiego w kamieniołomie „Ciosowa” prowadzono do 1975 roku. Jego likwidacja nastąpiła na skutek decyzji Wydziału Geologicznego Prezydium WRN w Kielcach z dnia 28.V.1973 r. ze względu na ochronę krajobrazu.