Perełki przyrody

Natura nie poskąpiła ziemi piekoszowskiej swych uroków. Obszar ten usiany jest prawdziwymi perełkami przyrody. Przyjeżdżając tu warto zobaczyć następujące pomniki przyrody:

Raj dla miłośników geologii

Obszar, na którym leży Gmina Piekoszów, jest prawdziwym rajem dla miłośników geologii. To tu w latach 70-tych odkryto największą poza Tatrami Jaskinię w Polsce – Chelosiową Jamę. Wraz ze znajdującą się obok Jaskinia Pajęczą, tworzą jeden z najciekawszych w Polsce systemów jaskiniowych. Mniejsze jaskinie stanowią znaczną część Rezerwatu Miedzianka.

  • Blisko stąd również do Jaskini Piekło. Najdłuższa poza Tatrami jaskinia “ChelosiowaJama” (5 km) – to najstarszy w Polsce podziemny kras, z interesującymi formami naciekowymi i rozległą siecią korytarzy. Najbardziej malowniczymi częściami jaskini są dwie sale: pierwsza – z głębokim na 7 m jeziorkiem oraz sala z kominem.

Wejście do jaskini znajduje się na terenie nieczynnego kamieniołomu 35 metrów poniżej naturalnej powierzchni terenu. Jaskinię tworzy system próżni rozwiniętych horyzontalnie we wszystkich kierunkach. W zachodniej części korytarze Chelosiowej Jamy zbliżają się do sąsiedniej Jaskini Pajęczej, od której dzieli ją kilkanaście metrów. Formy krasowe w korytarzach jaskini o wyraźnych śladach działalności aktywnych przepływów poprzecinane partiami o charakterze zawaliskowym. Ogólnie morfologia jaskini jest bardzo urozmaicona. Niektóre sale jaskini posiadają znaczne rozmiary. Spośród wielu pięknych miejsc w jaskini wyróżniają się malownicze: Sala z Jeziorkiem i Sala Z Kominem – pierwsza – z głębokim na 7 m jeziorem, druga z pięknymi naciekami na płytowym stropie. Szata naciekowe jaskini jest bardzo ciekawa. Oprócz klasycznych form naciekowych, zbudowanych tutaj z grubokrystalicznego kalcytu, spotkać można niezwykle oryginalną formę zwaną „kaszką kalcytową”, która w niektórych miejscach pokrywa dno korytarzy warstwą grubą na kilka cm. Niezwykle cenne są w Chelosiowej Jamie formy powstałe w namulisku, takie jak okruchy i konkrecje manganowe, czy też piramidki błotne i mikrotarasy piaszczyste.

Jaskinia jest dosyć wilgotna i błotnista, choć zbiorników wodnych jest niewiele, a deszcz podziemny występuje sporadycznie. Jedynym większym zbiornikiem wodnym jest jeziorko w Sali z Jeziorkiem.

Otwór Chelosiowej Jamy został zauważony przez geologa R. Chlebowskiego w roku 1973. Pierwsze 150 m zostało odkryte przez pracowników Instytutu Geologicznego w Kielcach i taką długość miała jaskinia do roku 1984. W latach 1984-1988 w jaskini działali członkowie kieleckiej Sekcji Taternictwa Jaskiniowego i Alpinizmu (później przemianowanej na Speleoklub Świętokrzyski w Kielcach) odkrywając 2600 metrów nowych korytarzy. W części odkryć brali udział również członkowie Speleoklubu Warszawskiego.

Otwór Jaskini Jaworznickiej został odsłonięty na początku lat 60-tych. Mieszkańcy Jaworzni opuścili się za pomocą stalowej liny do Sali Złomisk. Przyotworowa cześć Jaskini Jaworznickiej o długości 200 została splanowana w roku 1972. Dalsza eksploracja nastąpiła od listopada 1994 i po odkryciu 450 m korytarzy uwieńczona została połączeniem z Jaskinią Jaworznicką 28 marca 1996.

  • Jaskinia Pajęcza – położona jest w Grzbiecie Jaworzniańskim, w masywie Góry Kopaczowej. Do czerwca 1997 r. stanowiła niewielki obiekt jaskiniowy o nazwie Schronisko Pajęcze (numer inwentarzowy G – 1.34) o długości 10 m. Po odkryciu dalszych korytarzy jaskini nazwę obiektu zmieniono na Jaskinia Pajęcza. Jej długość wynosi 985 m, deniwelacja: 21 m (+8,-13), rozciągłość horyzontalna: 123 m, wysokość otworu: 256,7 m npm, wysokość otworu nad dnem Doliny Bobrzy: 18 m.

Od września 1997 r. obszar, na którym znajduje się Jaskinia Pajęcza wchodzi w obręb rezerwatu przyrody „Chelosiowa Jama”. Jest jednym z cenniejszych obiektów dydaktyczno – naukowych. Miejsce to charakteryzują bowiem ciekawe formy geologiczno – biologiczne.

Korytarze jaskini rozwijają się generalnie na zachód wzdłuż ściany kamieniołomu. Niewielki pionowy otwór zabezpieczony stalowymi drzwiami sprowadza do malej salki. Dalej prowadza dwa niskie korytarzyki. Wschodni kończy się po kilku metrach ścianą namuliska. Ten punkt położony jest ok. 15 m od Chelosiowej Jamy. Z boku wystają korzenie traw i krzewów. Zachodni doprowadza do korytarza poprzedzielanego wantami. Łączy się on z Niską Salą o wysokości 30 cm do metra. Jej strop pokrywają gęsto nacieki. Przez niewielką pochylnię dostać się możemy do systemu wysokich, mytych korytarzy. Dalej ciasny przełaz prowadzi do Kolektora o wysokości 6 m, szerokości 5 m i długości 80 m. W jego spągu znajdują się bardzo interesujące wymycia w namulisku. W końcowej części dno wyściełają duże wanty z pięknego krystalicznego kalcytu. W tej części zaczyna się kilkusetmetrowy labirynt korytarzy o charakterze ładnie mytych meandrów i rur kierujących się na zachód i północ. Jaskinia w tym rejonie zbliża się ponownie do ściany kamieniołomu, gdzie zimą stwierdzono występowanie licznych wywiewów ciepłego powietrza z niedostępnych szczelin. Na szczególną uwagę zasługuje przepiękny kocioł eworsyjny w sali Fata Morgana odsłaniający bardzo zróżnicowane warstwy skał (patrz zdjęcie).
Namuliska w jaskini są zróżnicowane, gliniaste, ale często też i piaszczyste z przyjemnego, niemal plażowego piasku. W namulisku woda wykształciła ciekawe formy, stąd poruszać się po jaskini można tylko wyznaczonymi fragmentami korytarzy. Nacieki występują głównie w części przyotworowej, a ich różnorodność wyraźnie ustępuje Chelosiowej Jamie.

Podczas prac eksploracyjnych we wstępnych partiach natrafiono na szkielety lisów Vulpes vulpes oraz bardzo liczne ślady pobytu (odciski łap i odchody) kuny Marten, penetrującej dalekie partie jaskini. W kilku miejscach zlokalizowano szczątki nietoperzy. W jednym z punktów „wtopione” były w polewy naciekowe. Zimowe obserwacje nietoperzy prowadzone w 1998 i 1999 r. wykazały obecność nocków dużych Myotis myotis (Borkhausen), nocków Natterera Myotis nattereri (Kuhl.) i gacków brunatnych Plecotus auritus (Linnaeus). Zaobserwowano również owady, w tym motyle: szczerbówka ksieni Scoliopteryx libatrix (L.), rusałka pawik Inachis io (L.), pająki i nieliczne ślimaki.

  • Jaskinia w Sztolni Zofia na Miedziance – jej długość wynosi 279 m. Główną atrakcję stanowi możliwość zjazdu szybem, trawersowania między otworami, liczne jeziorka i kolorowe krystalizacje na ścianach. Obiekt znany był prawdopodobnie od XIV wieku. Główne prace górnicze w sztolni prowadzone były w XIX wieku przez Austriaków i w okresie Królestwa Kongresowego. Najstarszy zachowany plan obiektu autorstwa F. Rumpla pochodzi z 1818 r..

Sztolnia wraz z naturalnymi korytarzami znajduje się w obrębie masywnych wapieni dewonu środkowego-zywetu. W kilku miejscach korytarze przecinają wiśniowe lupki dewonu górnego-famenu. Spąg pokrywa rumosz skalny wymieszany z osadem piaszczysto-ilastym. W kieszeniach krasowych zachowały się gliny typu „tera rosa”. W głównym otworze na spągu znajduje się niewielka ilość humusu. W kilku miejscach występują cienkie polewy kalcytowe. Na ścianach obserwować można kolorową mineralizację azurytowo-malachitową.

Zasadniczą część obiektu stanowi nachylony, przestronny, krasowy korytarz. Traci on swój naturalny charakter w okolicy szybiku. Z tego miejsca biorą początek chodniki kopalniane przecinające w wielu miejscach nisze i kieszenie krasowe. Naturalna jest również znaczna część korytarza za szybikiem oraz bezpośrednie okolice NE otworu.

Obiekt jest wilgotny. Na ścianach występują krople wody. W korytarzach znajdują się liczne kałuże, niektóre o charakterze małych jeziorek. Cześć korytarzy zalana jest wodą o zmiennym poziomie. Poziom ten podnosi się zazwyczaj w porze wiosennej. Światło dzienne sięga do 20 m w głąb głównego korytarza w okolicach otworu 1 i do 5 m – w okolicy otworu 3.
W obu otworach zachodnich występuje roślinność reprezentowana przez krzewy, rośliny kwiatowe, paprocie i mchy, a w otworze 3 – dodatkowo glony. Fauna sztolni i związanych z nią naturalnych pustek krasowych jest dość bogata. Doliczono się siedmiu gatunków pająków. Oprócz nich spotyka się tu typowy zespół trogloksenów. W sztolni spędzają zimę liczne nietoperze. Przebywa tu okresowo 10 gatunków tych ssaków. Faunę wodną reprezentują przedstawiciele trzech typów bezkręgowców.


Kamieniołom w Jaworzni

Góry Świętokrzyskie – wciąż do odkrycia

Gdy mowa jest o Górach Świętokrzyskich na myśl przychodzą głównie najwyższe i najbardziej znane ich partie. Tymczasem zachodnia część Gór Świętokrzyskich pozostaje wciąż nie odkryta i mało popularna wśród turystów, mimo iż stanowi ona jedno z najpiękniejszych miejsc w Polsce. Gmina Piekoszów podejmuje działania zmierzające do ożywienia ruchu turystycznego w tym rejonie. Wśród zakątków, które warto rozsławiać, są:

kamieniołom Stokówka (Gałęzice) –­ jedno z nielicznych miejsc w regionie, gdzie trenować można alpinizm. Wyznaczonych jest tu ponad 40 dróg wspinaczkowych. Kompletną asekurację posiada 12 dróg wraz ze stanowiskami zjazdowymi.
Wysokość ścian (do stanowisk) waha się od 12 m – 15 m. Długości dróg wynoszą 8-15m a ich trudności mieszczą się w granicach od III do VI.3+.
W wapiennych skałach podziwiać można żyły kalcytu. U podnóża skał usytuowane jest idealne miejsce na ognisko.

zapraszamy do obejrzenia zdjęć w galerii

Rezerwat „Moczydło” – góra (317m n.p.m.) położona w Jaworzni. Biegną pod nią chodniki staropolskiej kopalni srebronośnego kruszcu ołowiu zwanego galeną. Poprzecinana jest licznymi wyrobiskami. Można tu znaleźć stare sztolnie, odsłonięcia skał, i z interesującymi zjawiskami mineralizacji. Jest rezerwatem przyrody nieożywionej o pow. 16,21 ha. Utworzony on został celem zachowania dla potrzeb naukowych i dydaktycznych wychodni i odsłonięć skał, w obrębie których zachowały się liczne i wyjątkowo dobrze zachowane pozostałości historycznego górnictwa kruszcowego. (317m n.p.m.)

Rezerwat “Góra Miedzianka” (Zajączków) – najwyższego wzniesienia Pasma Chęcińskiego. Wieńczą go trzy skalne szczyty, położone w odległości kilkudziesięciu metrów jeden od drugiego (zachodni 365 m, środkowy 353 m i wschodni 349 m n.p.m.). W swoim wnętrzu kryje chodniki starych kopalni miedzi oraz naturalne jaskinie. Suma długości wszystkich korytarzy wynosi około 5 km. Jaskinie znajdujące się w rezerwacie Miedzianka:
Jaskinia Nowa na Miedziance (północno-zachodnie zbocze góry)

Schronisko Zachodnie na Miedziance (ścianka skalna na zachodnim zboczu)

Schronisko Zakryte (zachodnie zbocze)

Jaskinia Południowa na Miedziance (południowe zbocze góry)

Schronisko Dwutorowe na Miedziance (pod zachodnim szczytem góry)

Jaskinia Hematytowa (dolna część południowego zbocza)

Schronisko z Mostem Skalnym (południowo – wschodnie zbocze góry)

Jaskinia Psia (stary łomik na wschodnim zboczu)

Jaskinia w Sztolni Teresa na Miedziance (stary łomik na wschodnim zboczu)

Góra Miedzianka” – rezerwat przyrody nieożywionej o ochronie częścio­wej, powierzchni 25,00 ha, ustanowiony zarządzeniem Nr 211 z dnia 5 lipca 1958 roku Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (MP Nr 54, poz. 316). Utworzony został dla zachowania względów naukowych i dydaktycznych obszaru o wyjątkowych walorach krajobrazowych obejmujących najwyższe wzniesienia Pasma Chęcińskiego, na których znajduje się jedyne w Polsce sta­nowisko rzadko spotykanych minerałów, zwierząt i roślin oraz w celu zacho­wania istniejących w tym obszarze śladów dawnych prac górniczych.

Rezerwat „Góra Miedzianka” obejmuje wydłużony masyw Góry Miedzian­ka, będącej najwyższym wzniesieniem Pasma Chęcińskiego. Południowa ściana wzniesienia jest bardzo stroma, zaś zbocze pół­nocne jest pochylone łagodnie.

Geologicznie Góra Miedzianka jest członem silnie zniszczonego południo­wego skrzydła znamiennej dla Krainy antykliny Chęcińskiej. Jądro fałdy jest kambryjskie, zbudowane z mało odpornych łupków. Bezpośrednio z kambrem styka się tu wapienna środkowodewońska partia pokładów rudnych. W stro­pie jej są wapienie górnodewońskie. Wypiętrzenie fałdu Chęcińskiego w ob­rębie Miedzianki cechuje bardzo ciekawy przebieg obalenia ku południowi pokładów jego południowego skrzydła. Widać to w profilach szczytów Mie­dzianki. W stropie wapienia dewońskiego (płd. skrzydła fałdy) leżą skały tria­su. Znamienne dla Miedzianki są też poprzeczne uskoki i jeden podłużny. Szczeliny uskokowe są wypełnione bądź przez krystaliczny kalcyt bądź przez iły residualne lub zwietrzelinę triasową. Te żyły kalcytowe lub ilaste są ośrod­kiem zawierającym miedź w różnej postaci.

Złoże takie związane jest z działaniem roztworów hydrotermalnych przy­noszących z głębi ziemi podgrzane i zmineralizowane roztwory, z nich to w spękaniach tektonicznych wapieni dewońskich kry­stalizowały w formie cienkich żył lub impregnacji siarczki i siarkosole mie­dzi, arsenu, cynku, ołowiu, niklu i kobaltu, a także baru, antymonu i srebra. Pod wpływem intensywnych procesów krasowych wietrzenia (głównie w trze­ciorzędzie) te ubogie pierwotnie rudy ulegały utlenieniu i wtórnemu wzbo­gaceniu, dając w efekcie unikatowy w świecie typ złoża krasowego miedzi. Produktami końcowymi tych przemian chemicznych jest nagromadzenie wielu minerałów często nigdzie indziej nie spotykanych. Obok najczęściej spoty­kanych malachitu Cu2(CO3)(OH)2 i azurytu Cu3(CO3)2(OH)2, czy zawierają­cego nawet 50% miedzi chalkozynu.

Z Miedzianki rozciąga się piękna i rozległa panorama. W pogodne dni możemy ujrzeć odległe o 40 km Łysogóry. Od północy horyzont tworzy Pasmo Oblęgorskie u którego stóp ściele się padół strawczyński z widocznymi kościołami w Chełmcach i Piekoszowie, od zachodu widać Zajączków i pasmo Przedborsko-Małogoskie, od południa, pod nami wieś Miedzianka, wyżej na horyzoncie łagodne szczyty Grząbów Bolmińskich, a od południowego wschodu – Dolina Chęcińska zwieńczona sylwetą gotyckiego zamku w Chęcinach. Tuż na lewo, widać pozostałości po dawnych górach, które w wyniku eksploatacji wapienia przestały istnieć (Ołowianka, Kozi Grzbiet, Gajasowa i Sowy). Współcześnie kamieniołom czynny jest na widocznej nieco bardziej na wschód Ostrówce.

Miedzianka została uwieczniona również w literaturze. Dawna kopalnia posłużyła urodzonemu w 1925 roku w Kielcach pisarzowi Edmunowi Niziurskiemu za tło do powieści dla młodzieży pt. „Księga Urwisów”. Na jej podstawie w 1954 roku został zrealizowany film pt. „Tajemnica dzikiego szybu”. Zdjęcia kręcono w miejscu dawnych prac wydobywczych na Miedziance oraz na terenie Szkoły Podstawowej w Zajączkowie.

Góra Miedzianka jest również jedną z głównych atrakcji na żółtym szlaku im. Juliusza Brauna, który biegnie z Wiernej Rzeki do Chęcin między innymi właśnie grzbietem naszego wzniesienia.

UG Piekoszów

Stary łom zboczowy o wymiarach: średnica około 30 m, wysokość ścian do 8 m. W łomie odsłaniają się permskie wapienie drobnoziarniste (kalkarenity) i pelityczne (mikryty). Od­słonięcie znajduje się na granicy gruntów sołectwa Gałęzice i Skiby. Te­ren stanowi własność w części Ireneusza Różyckiego (zam. w Gałęzicach Nr 41) oraz w części jest własnością wspólną mieszkańców wsi Skiby. Bliż­sze określenie położenia – na południowo-wschodnim krańcu Gałęzic, około 200 m na północ od ostatnich zabudowań wsi. Nr rej. 144.

Odsłonięcie dewońskich wapieni organodendrytycznych w ścianach starego kamieniołomu o wymiarach: średnica 150 do 200 m, wysokość ścian do 12 m. Wapienie pocięte są żyłkami i żyłami (do 20 cm grubości) kalcytu. Interesującym obiektem są żyły kalcytowo-barytowe z galeną. Wśród występujących szczątków fauny bardzo liczne są skorupy ślimaków, kości płazów, gadów i ssaków. Odsłonięcie znajduje się na gruntach stanowiących własność wspólnoty mieszkańców wsi Zajączków. Bliższe określenie położenia – w połowie odległości pomiędzy Górą Miedzianką, a drogą Piekoszów – Zajączków, przy nasypie dawnej kolejki od przystanku PKP Rykoszyn do Miedzianki. Nr rej. 207

Zagłębienie krasowe w Łaziskach – o charakterze niewielkiego uwału ma głębokość – do 6 m, długość kilkudziesięciu i szerokość kilkunastu metrów. Uwal sta­nowi jeden z przejawów powierzchniowych krasu w wapieniach dewońskich północnego skrzydła antykliny Chęcińskiej. Zagłębienie znajduje się na terenie stanowiącym własność Stanisława Majchrzyka (zam. Jaworznia-Zagórze Nr 33). Bliższe określenie położenia – w zachodniej części wsi Ja­worznia, w osiedlu Zagórze, około 200 m na północ od drogi. Nr rej. 208.

Pierwszy rośnie około 600 m od drogi przez wieś na gruncie prywatnym należącym do Aleksandra Kozioła (zam. w Jaworzni). Drzewo ma wymiary: średnica pnia na wysokości 130 cm od ziemi – 100 cm i obwodzie na tej wysokości 315 cm, wysokość około 20 m, w wieku około 250 lat. Nr rej. 264

Drugi dąb rośnie w odległości około 500 m od dróg przez wieś, na miedzy pomiędzy gruntami Stefana Rutki (zam. Jaworzni Nr 108) i pana Wacławika. Posiada wymiary: średnica pnia na wysokości 130 cm od ziemi – 110 cm, i obwodzie 320 cm, wysokość około 20 m, w wieku ok. 250 lat. Nr rej. 265.

Pomnik przyrody stanowią niewielkie skałki i bloki skalne o wysokości do 2,5 m tworzące grzebień skalny o długości około 50 m wieńczący niewielkie wzniesienie. Formy skalne zbudowane są z czerwonych piaskowców gruboziarnistych, nierównoziarnistych, miejscami zlepieńcowatych (otoczaki skał krzemionkowych) triasu dolnego. Skałki znajdują się na gruncie stanowiącym własność Kazimierza Walasa (zam. Zajączków Nr 179). Bliższe określenie położenia – w pobliżu os. Zajączków-Obory, na południowo-wschodnim krańcu wsi, około 100 m na zachód od drogi Miedzianka-Zajączków. Nr rej. 206.